کمی پیش از آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، سخنرانی سالانه‌اش را در کنگره ایراد کند، مقام‌های ارشد مجلس نمایندگان و سنای ایالات متحده از یک جلسه توجیهی محرمانه‌ بیرون آمدند که درباره جمهوری اسلامی بود و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا و جان راتکلیف، رئیس سیا، برگزار کرده بودند.

پیام آن‌ها این بود: «آنچه شنیدیم بسیار جدی و بیانگر لحظاتی خطیر برای خاورمیانه بود. رئیس‌جمهوری باید موضوع را برای مردم آمریکا تبیین کند.»

این امر چند ساعت بعد، اتفاق افتاد و رئیس‌جمهوری ایالات متحده در طولانی‌ترین سخنرانی سالانه در تاریخ آمریکا‌ــ به مدت ۱۰۷ دقیقه که رکورد قبلی خود ترامپ را هم شکست‌ــ در چند جمله، دلایل جنگ احتمالی با جمهوری اسلامی ایران را برشمرد: آن‌ها ۳۲ هزار معترض را کشتند، در حال ساخت موشک‌هایی‌اند که قادرند به خاک ایالات متحده برسند و هنوز از گفتن اینکه سلاح هسته‌ای تولید نخواهند کرد، خودداری می‌کنند.

فهرست دلایل ترامپ بی‌تردید همان سناریو مطلوب اسرائیل است: پرونده هسته‌ای، موشک‌ها و نیروهای نیابتی. به بیان دیگر، به نظر می‌رسد ترامپ بیش از آنکه در انتظار رسیدن به توافق با جمهوری اسلامی باشد، در حال آماده‌سازی بستر جنگ است؛ چرا که احتمال موافقت تهران با امتیازدهی در هر سه حوزه تقریبا صفر است.

با این حال سخنرانی ترامپ در مورد جمهوری اسلامی، پرسش‌هایی را نیز مطرح می‌کند. تنها چند ساعت قبل از سخنرانی او، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ، در شبکه اجتماعی ایکس به‌صراحت اعلام کرد که تهران سلاح هسته‌ای تولید نخواهد کرد. پس چرا ترامپ ادعای دیگری را مطرح کرد؟

آیا این می‌تواند پیامی برای جمهوری اسلامی باشد که تنها یک بیانیه روشن و صریح از شخص علی خامنه‌ای‌ که ترامپ بتواند به‌عنوان یک دستاورد شخصی به جهان ارائه دهد، می‌تواند از حمله آمریکا جلوگیری کند؟ 

به بیان دیگر، ترامپ هم‌زمان با برشمردن دلایل جنگ، نشان داد که همچنان راه‌حل دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد.

ترامپ پیش از این سخنرانی در ضیافت ناهار با مجریان رسانه‌ها در مورد ایران گفته بود: «ایران شدیدا خواهان توافق است. اما نمی‌تواند عبارت مقدس 'ما سلاح هسته‌ای نمی‌سازیم' را بر زبان بیاورد.»

او در نطق سالانه در کنگره هم با اشاره به اینکه با جمهوری اسلامی در حال مذاکره‌ایم و تهران توافق می‌خواهد، گفت که از آن‌ها (جمهوری اسلامی) عبارت موردعلاقه‌ام، «سلاح هسته‌ای نخواهیم داشت»، را نشنیده‌ام.

در هفته‌های اخیر، گزارش‌هایی از مقام‌های آمریکایی در مورد احتمال «حمله برق‌آسا» علیه جمهوری اسلامی منتشر شد؛ حمله‌ای که در یک شب تمام شود و دو طرف‌ را به هفته‌ها جنگ نکشاند. پنتاگون به همین دلیل تعداد زیادی نیرو و تجهیزات نظامی به خاورمیانه آورده و هنوز تعداد بیشتری از آن‌ها در راه است. با وجود این، اکنون، حتی برخی ژنرال‌های ترامپ به او می‌گویند که یک حمله، هر چقدر هم قدرتمند باشد، ممکن است به یک «رویداد مقطعی»‌ محدود نشود، بلکه به تشدید درگیری‌ها بینجامد یا حتی ایران را پیروز میدان جلوه دهد.

ظاهرا برخی کشورهای عرب منطقه نیز به مقام‌های ارشد واشنگتن هشدار داده‌اند که دارند از درخت بسیار بلندی بالا می‌روند، زیرا «جمهوری اسلامی تسلیم نخواهد شد و شما باید وارد یک کارزار طولانی‌مدت شوید، حتی اگر تمایلی به آن نداشته باشید».

با وجود همه هشدارها، رفتار دولت ترامپ در هفته گذشته نشان می‌دهد که او همچنان به گزینه جنگ نزدیک‌تر است. برخی مقام‌ها در اسرائیل و نیز تعدادی در واشنگتن، معتقدند برای پر کردن شکاف‌های بین ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران که هیچ شانسی وجود ندارد.

با این حال، به نظر می‌رسد که ترامپ هنوز مایل است آخرین فرصت را هم به رژیم حاکم بر ایران بدهد. در واقع سخنرانی هوشمندانه رئیس‌جمهوری آمریکا طوری تنظیم شده بود که هم بتوان آن را نوعی ترفند برای انتقال این پیام به جمهوری اسلامی دانست که باید با خواسته‌های او کنار بیاید و هم بتوان گفته‌هایش را توضیح روز حمله تلقی کرد. آیا این سخنرانی طنابی بود که به‌ سوی تهران انداخته شد، یا مقدمه‌ روزی بود که صدای انفجارها در تهران شنیده می‌شود؟

پاسخ احتمالا طی چند روز آینده روشن خواهد شد.

برگرفته از اورشلیم‌ پست